Pojmowanie dziejów Archive

0

Materializm dziejowy

Pozostaje mi zrobić jeszcze jedno, ostatnie zastrzeżenie. Materializm dziejowy bywa nieraz ujmowany, jako metoda, zapoznająca wpływ narodowości i rasy na psychikę społeczną. Przeciwnicy nasi operują chętnie tym zarzutem; niektórzy pisarze socjalistyczni potwierdzali poniekąd jego zasadność, usiłując redukować do minimum znaczenie czynników wymienionych. Postępowanie takie nie ma nic wspólnego ze sposobem myślenia szkoły

1

Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 20

Mieliśmy dwie kategorie główne zjawisk społecznych: „podstawę“ ekonomiczną i „nadbudowę” kulturalną, podzielną z kolei na dwa rzędy wtórne: 1) etyka i prawo, 2) wiedza, sztuka, religia, filozofia. „Podstawa” ekonomiczna pozostaje sobą także w stosunku do struktury klasowej: warunkuje zróżnicowanie społeczeństwa na klasy. Ostatnia zaś gra rolę „podstawy” dalszej wobec całej „nadbudowy” kulturalnej.

1

Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 19

Cóż dziwnego, że dla ideologii proletariatu angielskiego zrobił najwięcej umiarkowany, ładnie optymistyczny kierunek „Towarzystwa Fabianów“ (Fabian Society), a nawet bolszewizm wygląda na wyspach Wielkiej Brytanii trochę niby wilk z obciętymi pazurami, trochę jak poirytowany kwakier. Przykład, podany przed chwilą, wykazuje, jak dalece charakter walk klasowych w historii danego społeczeństwa warunkuje psychologię grup,

1

Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 18

Atmosfera barykad stała się tradycją w izbach robotniczych; ojciec podawał ją synowi, dziad – wnukom. Po ugruntowaniu się Rzeczypospolitej parlamentarnej i wytworzeniu nowoczesnej partii socjalistycznej oraz syndykatów zawodowych, wszystkie niechęci, uprzedzenia, nienawiści, żale, wspomnienia bolesne pozostały nadal, pogłębiały i rozpowszechniały się w miarę wzrostu oświaty, zapalając wciąż wyobraźnie młodzieńcze. Na takim gruncie

1

Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 17

W epoce 1815 – 1830 roku wybitniejsi przywódcy robotników należeli do niezliczonych stowarzyszeń tajnych; ferment trwał niemal bez przerwy. W lipcu 1830 znów wybucha starcie orężne, a po jego zlikwidowaniu na rzecz monarchii mieszczańskiej Ludwika Filipa, mamy długi szereg zamieszek krwawych, między innymi słynną „rzeź przy ulicy Transnonain” w Lugdunie w r.

1

Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 16

Stawiano nieraz pytanie, dlaczego francuski ruch robotniczy ma charakter bardziej skrajny, namiętniej nienawistny wobec mieszczaństwa, aniżeli angielski. Zwracano przy tym słusznie uwagę, że powołanie się na odmienność temperamentu narodowego albo na różnice tzw. rasowe nie wystarcza dla wytłumaczenia. W Belgii walońskiej, pokrewnej kulturalnie Francji, ogólny ton walki robotniczej jest zbliżony raczej do

1

Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 15

W zaraniu dziejów następuje podział społeczeństwa na klasy. Jak wynika z określenia, podanego na stronicach poprzedzających, klasy powstają z chwilą, gdy ludzie dokonywają podziału pracy, gdy zjawia się praca dodatkowa i związany z nią wyzysk społeczny. Ilość klas, ich stosunek wzajemny, ich rola w procesie gospodarczym zależą od sposobu wytwarzania i podziału

1

Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 14

Z opinii przytoczonych wyłania się coraz wyraziściej marksowska metoda pojmowania dziejów wraz ze wszystkimi zastrzeżeniami, które trzeba stosować wobec każdej bez wyjątku metody badań rzeczywistości społecznej. Przyrodnik, zapytany o to, dlaczego fiołki kwitną na Litwie w końcu marca, nie będzie rozważał natury ciepła słonecznego, jego wpływu na rośliny w ogóle itp., lecz

1

Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 13

Schemat, choćby najdokładniejszy, będzie zawsze sztuczny i uproszczony w porównaniu z rzeczywistością. Musimy wciąż mieć na względzie, że nie posiadamy ani czarodziejskiego klucza, który otwiera od razu wszystkie drzwi, ani nawet obrazu życia. Metoda materializmu dziejowego abstrahuje chwilowo od tysiąca okoliczności i pozwala, w warunkach tej świadomej abstrakcji właśnie, uchwycić idealny niejako

1

Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 12

W literaturze polskiej ściśle naukowe i bardzo przejrzyste sformułowanie doktryny wyszło z pod pióra Kazimierza Krauza. Zjawiska społeczne – według Krauza – można zgrupować w dwóch kategoriach; pierwszą nazwijmy „podstawą”, drugą – „nadbudową”. Społeczeństwo łatwo potrafimy sobie przedstawić, jako budowlę o kilku piętrach. Kategoria gospodarcza (ekonomiczna) zjawisk społecznych stanowi „podstawę” całej „nadbudowy”,