Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 10

Przez długi czas panowało przekonanie, że najbardziej miarodajny wykład teorii materializmu dziejowego znajduje się w słynnej przedmowie do „Przyczynku do krytyki ekonomi politycznej”.

„W społecznym odtwarzaniu swego życia ludzie podlegają pewnym określonym, koniecznym, od ich woli niezależnym stosunkom produkcyjnym, które odpowiadają określonemu stopniowi rozwoju materialnych sił wytwórczych. Suma tych stosunków produkcyjnych tworzy ekonomiczną strukturę społeczeństwa, realny fundament, na którym wznosi się prawny i polityczny gmach i której odpowiadają określone społeczne formy świadomości. Sposób odtwarzania życia materialnego warunkuje sobą społeczny, polityczny i duchowy proces życia w ogóle. To nie świadomość ludzi określa formy ich bytu, lecz przeciwnie – ich byt społeczny określa formy świadomości. Na pewnym szczeblu swego rozwoju materialne siły wytwórcze społeczeństwa wpadają w sprzeczność z istniejącymi… stosunkami własnościowymi, pośród których siły te się obracają… Następuje epoka społecznego przewrotu. Ze zmianą gruntu ekonomicznego cały olbrzymi gmach, na nim wybudowany, zwala się prędzej lub wolniej”.