Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 12

W literaturze polskiej ściśle naukowe i bardzo przejrzyste sformułowanie doktryny wyszło z pod pióra Kazimierza Krauza.

Zjawiska społeczne – według Krauza – można zgrupować w dwóch kategoriach; pierwszą nazwijmy „podstawą”, drugą – „nadbudową”. Społeczeństwo łatwo potrafimy sobie przedstawić, jako budowlę o kilku piętrach. Kategoria gospodarcza (ekonomiczna) zjawisk społecznych stanowi „podstawę” całej „nadbudowy”, na którą się składają: 1) etyka i prawo (własnościowe, rodzinne, polityczne), 2) wiedza, sztuka, religia, filozofia. Jak widzimy, każdy stopień główny trzeba podzielić na kilka wtórnych, i każdy zasobna jest „podstawowy” w stosunku do warstwy faktów społecznych, leżącej ponad nim, wszystkie razem natomiast, w stosunku do „podstawy” ekonomicznej, określamy mianem wspólnym „nadbudowy” kulturalnej.

Popularna i zwulgaryzowana interpretacja materializmu dziejowego sprowadza się do twierdzenia, że zmiany w „podstawie” ekonomicznej powodują i warunkują odpowiednie modyfikacje w „nadbudowie” kulturalnej. Z tego też punktu widzenia wielu krytyków atakuje szkołę marksowską, zarzucając jej „jednostronność”, „upraszczanie życia”, „zmaterializowanie” oraz inne niemniej straszne rzeczy.