Materialistyczne pojmowanie dziejów cz. 19

Cóż dziwnego, że dla ideologii proletariatu angielskiego zrobił najwięcej umiarkowany, ładnie optymistyczny kierunek „Towarzystwa Fabianów“ (Fabian Society), a nawet bolszewizm wygląda na wyspach Wielkiej Brytanii trochę niby wilk z obciętymi pazurami, trochę jak poirytowany kwakier.

Przykład, podany przed chwilą, wykazuje, jak dalece charakter walk klasowych w historii danego społeczeństwa warunkuje psychologię grup, które w nich uczestniczą. Analizę podobną można zastosować do wytłumaczenia różnicy w zachowaniu się wobec rewolucji proletariackiej mieszczaństwa francuskiego w latach 1848 i 1871 oraz rosyjskiego w r. 1917, albo przyczyn szczególnej popularności pewnych idei i poglądów w określonym środowisku klasowym.

Powróćmy teraz do punktu wyjścia.

Mamy prawo stwierdzić, że umysłowość, stan uczuciowy i stan emocjonalny klasy społecznej, słowem jej stosunek czynny i bierny do rzeczywistości, określany bywa przez dwa czynniki:

1) przez udział, jaki bierze w procesie społeczno-gospodarczym;

2) przez historię społeczno-polityczną, jaką przeżyła.

Oba te momenty wchodzą w skład pojęcia struktury klasowej danego narodu.

Rozważania powyższe zezwalają mi na uzupełnienie schematu Kazimierza Krauza, o ile dotyczy on znanych nam dokładniej epok dziejowych, a więc tych, w których występują społeczeństwa klasowe.